Create Your First Project
Start adding your projects to your portfolio. Click on "Manage Projects" to get started
Ochrona 28 języków zbadana z użyciem aplikacji opartej na modelach sztucznej inteligencji
Tytuł
Tytuł projektu: Analiza socjograficzna społeczności językowo-kulturowych w Polsce
Project title: Sociographic Analysis of Linguistic and Cultural Communities in Poland
Typ projektu
Projekt badawczy
Data
13 sierpnia 2025 - 15 grudnia 2025
Zespół badawczy
Kierownik projektu:
dr hab. Hanna Makurat-Snuzik, prof. UG (Uniwersytet Gdański)
Członkowie zespołu:
prof. dr Anna Muś (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
dr inż. Bartosz Muczyński (Politechnika Morska w Szczecinie)
dr Xymena Bukowska (Uniwersytet Civitas)
prof. dr Anna Irasiak (Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie)
Dyscyplina
Dyscyplina podstawowa: językoznawstwo
Dodatkowe dyscypliny: informatyka techniczna i telekomunikacja, nauki o polityce i administracji, filozofia
Instytucja finansująca projekt
Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej
Przyznana kwota
90.000 zł
Strona internetowa projektu
Link do raportu badawczego pt. "Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej"
Pozycje bibliograficzne
Makurat-Snuzik Hanna, Muś Anna, Muczyński Bartosz, Bukowska Xymena, Irasiak Anna. 2025. Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej. Raport badawczy, 15 grudnia 2025 r. Raport wykonany w ramach projektu pt. Analiza socjograficzna społeczności językowo-kulturowych w Polsce realizowanego przez Uniwersytet Gdański jako badania zlecone przez Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej, Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej, https://irjr.pl/raport-badawczy/.
Makurat-Snuzik Hanna, Muś Anna. 2025. Rekomendacje dla Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wyników badań zawartych w raporcie pt. „Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej. Raport badawczy”, 15 grudnia 2025 r. Rekomendacje wykonane w ramach projektu pt. Analiza socjograficzna społeczności językowo-kulturowych w Polsce, realizowanego przez Uniwersytet Gdański jako badania zlecone. Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
Streszczenie
Analiza socjograficzna społeczności językowo-kulturowych w Polsce
Celem projektu badawczego jest analiza różnorodności językowej, obejmująca rozpoznanie sytuacji 28 języków i odmian tradycyjnie używanych na terytorium Polski takich, jak: białoruski, czeski, litewski, niemiecki, ormiański, rosyjski, słowacki, ukraiński, języki żydowskie (jidysz, hebrajski), karaimski, łemkowski, romski, tatarski, kaszubski, śląski, wilamowski, gruziński, grecki, języki łużyckie (dolnołużycki, górnołużycki), polski język migowy, małopolski, wielkopolski, mazowiecki, polszczyzna kresowa, a także gwary mieszane różnojęzyczne, gwary miejskie mieszane różnojęzyczne. Celem badań jest zrozumienie ich potrzeb wsparcia i wypracowanie systemowych rozwiązań ukierunkowanych na ochronę i rozwój tych języków, w szczególności języków mniejszościowych, regionalnych oraz dialektów. Podjęte badania są ugruntowane w założeniu, że każdy język stanowi wartość autoteliczną i jako taki powinien podlegać ochronie, ponieważ jego użycie umożliwia rodzimym użytkownikom wyrażenie tożsamości. Metodologia badania opiera się na analizie dokumentacji otrzymanej z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz jednostek im podległych, obejmującej 118639 zgłoszeń w konkursach o dotacje publiczne w ramach programów ogłoszonych w latach 2015-2025. Kwestia ochrony i wspierania języków jest rozpatrywana w badaniu przez prymat działań kulturowych, w których dany język jest używany. Dokumentacja została przebadana przy użyciu zaprojektowanego na potrzeby badania oprogramowania opartego na lokalnym modelu sztucznej inteligencji, co umożliwiło szybkie przetwarzanie dużej ilości danych przy zachowaniu bezpieczeństwa danych. Efektem przeprowadzonych studiów jest raport badawczy, przygotowany w oparciu o interdyscyplinarne badania jakościowo-ilościowe, który składa się z dziesięciu rozdziałów. Przedstawia on szczegółową analizę sytuacji każdego z 28 rozpoznanych języków, w tym również informacje dotyczące otrzymanego przez każdy język poziomu finansowania. W raporcie zostały też opisane europejskie i krajowe ramy prawne oraz instytucjonalne, a także studia przypadków i dobre praktyki z różnych regionów Polski i innych państw Unii Europejskiej wraz z propozycjami ich adaptacji w polskiej polityce językowej. Wyniki badań wskazują, że obecne mechanizmy finansowania w Polsce są często ukierunkowane na symboliczne formy wsparcia języków, w szczególności mające charakter działań o charakterze kulturowym. Raport prowadzi do rekomendacji, zgodnie z którymi skuteczna rewitalizacja języków jest możliwa poprzez wdrożenie długoterminowych programów i strategii ukierunkowanych na utrzymanie i rozwój języków.
Słowa kluczowe: różnorodność językowa, polityka językowa, utrzymanie języka, mniejszość językowa, język zagrożony
Summary
Sociographic Analysis of Linguistic and Cultural Communities in Poland
This research project aims to analyse linguistic diversity by assessing the situation of 28 languages and varieties traditionally used in Poland, including Belarusian, Czech, Lithuanian, German, Armenian, Russian, Slovak, Ukrainian, Jewish languages (Yiddish, Hebrew), Karaim, Lemko, Romani, Tatar, Kashubian, Silesian, Wymysorys, Georgian, Greek, Sorbian languages (Lower Sorbian, Upper Sorbian), Polish sign language, Lesser Poland dialect, Greater Poland dialect, Mazovian dialect, Polish Borderlands varieties, as well as mixed multilingual rural dialects and mixed multilingual urban dialects. The objective of the research is to understand their support needs and to propose systemic solutions for the protection and development of these languages, in particular minority and regional languages, and Polish dialects. The study is grounded in the assumption that every language constitutes an autotelic value and should therefore be protected, as its use enables native speakers to express their identity. The methodology is based on an analysis of documentation obtained from the Ministry of the Interior and Administration, the Ministry of Culture and National Heritage, the Ministry of Agriculture and Rural Development, and their subordinate units. The dataset comprises 118,639 applications for public grants submitted under programmes announced between 2015 and 2025. The study examines the protection and promotion of languages through the lens of cultural activities in which these languages are used. For this purpose, the documentation was analysed using a dedicated application based on a local artificial intelligence model, which enabled the efficient processing of large volumes of data while ensuring data security. The study resulted in a research report comprising ten chapters, based on interdisciplinary qualitative and quantitative analyses. The report provides a detailed description of the situation of each of the 28 recognised languages, including the level of funding received by each language. It also discusses the European and national legal and institutional frameworks, presents case studies and examples of good practice from various regions of Poland and other European Union countries, and proposes their adaptation within Polish language policy. The findings indicate that current funding mechanisms in Poland tend to prioritise symbolic support for languages through cultural activities. Consequently, the report recommends that effective language revitalisation be achieved through the implementation of long-term programmes and strategies aimed at maintaining and developing linguistic diversity.
Keywords: linguistic diversity, language policy, language maintenance, language minority, endangered language
ANALIZA SOCJOGRAFICZNA SPOŁECZNOŚCI JĘZYKOWO-KULTUROWYCH W POLSCE
W 2025 r. zrealizowaliśmy na Uniwersytecie Gdańskim interdyscyplinarny projekt, w którym zbadaliśmy sytuację 28 języków, wykorzystując potencjał sztucznej inteligencji z zachowaniem wymagań etyczno-prawnych. Efektem jest raport badawczy pt. „Różnorodność językowa w Rzeczypospolitej Polskiej”, dostępny na stronie: https://irjr.pl/raport-badawczy/, przygotowany z wykorzystaniem autorskiej aplikacji opartej na lokalnych i chmurowych modelach sztucznej inteligencji, zaprojektowanej przez dr. inż. Bartosza Muczyńskiego.
Podłożem ideowym badań było założenie, że każdy język stanowi wartość autoteliczną i jako taki powinien podlegać ochronie, ponieważ jego użycie umożliwia rodzimym użytkownikom wyrażenie tożsamości. Wspieranie języków było rozpatrywane przez pryzmat finansowanych instytucjonalnie działań o charakterze kulturowym, w ramach których język jest używany.
Zadanie polegało na zbadaniu różnorodności językowej w Polsce w oparciu o analizę poufnie przekazanej dokumentacji z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z jednostkami im podległymi, obejmującej 118639 wniosków w konkursach o dotacje publiczne w ramach programów ogłoszonych w latach 2015-2025.
Modele AI służyły do szybkiego przetwarzania dużych ilości danych z dokumentacji, z zachowaniem przepisów RODO i AI Act, a dane pozyskane z użyciem modeli AI były weryfikowane poprzez wgląd do treści dokumentów.
Przyjęta metoda umożliwiła zbadanie sytuacji 28 języków i odmian językowych tradycyjnie używanych na terytorium Polski takich, jak:
✅ białoruski, czeski, litewski, niemiecki, ormiański, rosyjski, słowacki, ukraiński, języki żydowskie (jidysz, hebrajski), karaimski, łemkowski, romski, tatarski, kaszubski (ochrona tych języków wynika z przepisów Ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym),
✅ śląski, wilamowski, gruziński, grecki, języki łużyckie (dolnołużycki, górnołużycki), polski język migowy (języki starające się o włączenie do ustawy z 6 stycznia 2005 r.),
✅ małopolski, wielkopolski, mazowiecki, polszczyzna kresowa, dialekty mieszane różnojęzyczne, dialekty miejskie mieszane różnojęzyczne (polskie dialekty).
📘Rezultatem było wieloaspektowe zbadanie poziomu wsparcia otrzymanego przez poszczególne języki z wyodrębnieniem form ochrony i typów działań kulturowych, w których języki były używane.
📕 Efektem projektu jest raport badawczy dostępny na stronie: https://irjr.pl/raport-badawczy/ oraz rekomendacje przekazane Instytutowi Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.
Struktura i treść raportu zostały stworzone w całości ręką ludzką przez zespół naukowców: dr hab. Hanna Makurat-Snuzik, prof. UG (Uniwersytet Gdański), dr Anna Muś, prof. UŚ (Uniwersytet Śląski w Katowicach), dr inż. Bartosz Muczyński (Politechnika Morska w Szczecinie), dr Xymena Bukowska (Uniwersytet Civitas), dr Anna Irasiak, prof. UJD (Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie).